8 . تفسير منسوب به امام عسكرى عليه السّلام تفسيرى است ناتمام ، شامل تفسير سورهء « فاتحة الكتاب » و آيات پراكنده‌اى از سورهء بقره - كه با جملهء « و لا يأب الشّهداء اذا مادعوا » « 1 » از بلندترين آيهء قرآن پايان مىيابد . اين كتاب - بنا به روايت صدوق - اثر مشترك ابو يعقوب ، يوسف بن محمد بن زياد و ابو الحسن ، على بن محمد بن سيار مىباشد كه - به ادعاى خودشان - نزد امام حسن عسكرى عليه السّلام رفت‌وآمد داشتند و هرروز مقدارى از سخنان امام را كه برايشان املا مىفرمود مىنوشتند . اين دو همراه پدرانشان از استرآباد « 2 » به عراق كوچ كرده ، در « سامرا » فرود آمدند هنگام بازگشت ، امام به آنان پيشنهاد كرد فرزندانشان را بگذارند تا دانش بياموزند ، آنها هم پذيرفتند . اين دو مدّت هفت سال ملازم امام بودند و هرروز به خدمتش مىرسيدند . و كسى كه از آن دو روايت كرده « ابو الحسن ، محمد بن قاسم خطيب » معروف به « مفسر استرابادى » « 3 » مىباشد . ابو جعفر صدوق نيز تفسير مزبور را با همين سند نقل مىكند « 4 » ، ولى هر سه نفر - كه مصدر اين تفسيرند - ناشناخته‌اند . ابن غضائرى مىگويد : « محمد بن قاسم « مفسر استرابادى » ضعيف و كذّاب است . ابو جعفر [ شيخ صدوق ] تفسيرى را از او روايت مىكند كه از دو فرد ناشناخته نقل كرده است . اين تفسير از زبان سهل ديباجى از پدرش - با اين حديثهاى منكر و ناپسند - ساخته و پرداخته شده است . »

--> ( 1 ) . بقره ( 2 ) آيه 282 . ( 2 ) . استراباد نام قديم شهرستان گرگان بوده است . معين ، فرهنگ ، بخش اعلام ، واژهء : « گرگان » . م . ( 3 ) . ر . ك . استادى ، چهل مقاله ص 143 . ( 4 ) . الذريعة ، ج 4 ، ص 285 .